TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU KANUNU
Kanun No. 6701
|
|
Kabul
Tarihi: 6/4/2016
|
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam ve Tanımlar
Amaç ve
kapsam
MADDE 1- (1) Bu
Kanunun amacı; insan onurunu temel alarak insan haklarının korunması ve
geliştirilmesi, kişilerin eşit muamele görme hakkının güvence altına alınması,
hukuken tanınmış hak ve hürriyetlerden yararlanmada ayrımcılığın önlenmesi ile
bu ilkeler doğrultusunda faaliyet göstermek, işkence ve kötü muameleyle etkin
mücadele etmek ve bu konuda ulusal önleme mekanizması görevini yerine getirmek
üzere Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun kurulması, teşkilat, görev ve
yetkilerine ilişkin esasların düzenlenmesidir.
Tanımlar
MADDE 2- (1) Bu
Kanunun uygulanmasında;
a) Ayrı
tutma: Kişilerin bu Kanunda sayılan temellerden biri veya birden fazlası
nedeniyle, bir eylem veya eylemsizliğin sonucu olarak diğerlerinden ayrı
tutulması durumunu,
b)
Ayrımcılık talimatı: Bir kişinin kendi nam veya hesabına eylem ve işlemlerde
bulunmaya yetkili kıldığı kişilere veya bir kamu görevlisinin diğer kişilere
verdiği ayrımcılık yapılmasına yönelik talimatı,
c)
Başkan: Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Başkanını,
ç) Çoklu
ayrımcılık: Ayrımcı uygulamanın birden fazla ayrımcılık temeli ile ilişkili
olması durumunu,
d)
Doğrudan ayrımcılık: Bir gerçek veya tüzel kişinin, hukuken tanınmış hak ve
hürriyetlerden karşılaştırılabilir durumdakilere kıyasla eşit şekilde
yararlanmasını bu Kanunda sayılan ayrımcılık temellerine dayanılarak engelleyen
veya zorlaştıran her türlü farklı muameleyi,
e)
Dolaylı ayrımcılık: Bir gerçek veya tüzel kişinin, görünüşte ayrımcı olmayan
her türlü eylem, işlem ve uygulamalar sonucunda, bu Kanunda sayılan ayrımcılık
temelleriyle bağlantılı olarak, hukuken tanınmış hak ve hürriyetlerden
yararlanma bakımından nesnel olarak haklılaştırılamayan dezavantajlı bir konuma
sokulmasını,
f)
Engelli: Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde
kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit şartlarda tam ve
etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre şartlarından etkilenen bireyi,
g)
İşyerinde yıldırma: Bu Kanunda sayılan ayrımcılık temellerine dayanılarak kişiyi
işinden soğutmak, dışlamak, bıktırmak amacıyla kasıtlı olarak yapılan
eylemleri,
ğ) Kamu
görevlisi: Kamu hizmetlerinin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da
herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişiyi,
h) Kurul:
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulunu,
ı) Kurum:
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunu,
i) Makul
düzenleme: Engellilerin hak ve özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit
şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda
ihtiyaç duyulan, mali imkânlar nispetinde, ölçülü, gerekli ve uygun değişiklik
ve tedbirleri,
j) Taciz:
Psikolojik ve cinsel türleri de dâhil olmak üzere bu Kanunda sayılan
temellerden birisine dayanılarak, insan onurunun çiğnenmesi amacını taşıyan
veya böyle bir sonucu doğuran yıldırıcı, onur kırıcı, aşağılayıcı veya
utandırıcı her türlü davranışı,
k) Ulusal
önleme mekanizması: İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsanî veya Küçültücü
Muamele veya Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesine Ek İhtiyari Protokol
hükümleri çerçevesinde kişilerin özgürlüklerinden yoksun bırakıldığı yerlere
düzenli ziyaretler yapmak üzere oluşturulan sistemi,
l)
Uygulamalı iş deneyimi: Bir mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş
alışkanlıklarının eğitimle eş zamanlı ya da eğitim sonrası dönemde iş
içerisinde geliştirilmesini,
m)
Varsayılan temele dayalı ayrımcılık: Bir gerçek veya tüzel kişinin, bu Kanunda
sayılan ayrımcılık temellerinden birisiyle gerçekte ilgisi olmamasına rağmen,
bu temellerden birisini taşıdığı sanılarak hukuken tanınmış hak ve
hürriyetlerden yararlanma bakımından ayrımcı muameleye maruz kalmasını,
ifade
eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Ayrımcılıkla
Mücadele
Eşitlik
ilkesi ve ayrımcılık yasağı
MADDE 3- (1)
Herkes, hukuken tanınmış hak ve hürriyetlerden yararlanmada eşittir.
(2) Bu
Kanun kapsamında cinsiyet, ırk, renk, dil, din, inanç, mezhep, felsefi ve
siyasi görüş, etnik köken, servet, doğum, medeni hâl, sağlık durumu, engellilik
ve yaş temellerine dayalı ayrımcılık yasaktır.
(3)
Ayrımcılık yasağının ihlali hâlinde, konuya ilişkin görev ve yetkisi bulunan
kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
ihlalin sona erdirilmesi, sonuçlarının giderilmesi, tekrarlanmasının önlenmesi,
adli ve idari yoldan takibinin sağlanması amacıyla gerekli tedbirleri almakla
yükümlüdür.
(4)
Ayrımcılık yasağı bakımından sorumluluk altında olan gerçek ve özel hukuk tüzel
kişileri, yetki alanları içerisinde bulunan konular bakımından ayrımcılığın
tespiti, ortadan kaldırılması ve eşitliğin sağlanması için gerekli tedbirleri
almakla yükümlüdür.
Ayrımcılık
türleri
MADDE 4- (1) Bu
Kanun kapsamına giren ayrımcılık türleri şunlardır:
a) Ayrı
tutma.
b)
Ayrımcılık talimatı verme ve bu talimatları uygulama.
c) Çoklu
ayrımcılık.
ç)
Doğrudan ayrımcılık.
d)
Dolaylı ayrımcılık.
e)
İşyerinde yıldırma.
f) Makul
düzenleme yapmama.
g) Taciz.
ğ)
Varsayılan temele dayalı ayrımcılık.
(2) Eşit
muamele ilkesine uyulması veya ayrımcılığın önlenmesi amacıyla idari ya da adli
süreçleri başlatan yahut bu süreçlere katılan kişiler ile bunların
temsilcilerinin, bu nedenle maruz kaldıkları olumsuz muameleler de ayrımcılık
teşkil eder.
Ayrımcılık
yasağının kapsamı
MADDE 5- (1)
Eğitim ve öğretim, yargı, kolluk, sağlık, ulaşım, iletişim, sosyal güvenlik,
sosyal hizmetler, sosyal yardım, spor, konaklama, kültür, turizm ve benzeri
hizmetleri sunan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek
kuruluşları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri, yürüttükleri
faaliyetler bakımından bu hizmetlerden yararlanmakta olan veya yararlanmak
üzere başvurmuş olan ya da bu hizmetler hakkında bilgi almak isteyen kişi
aleyhine ayrımcılık yapamaz. Bu hüküm kamuya açık hizmetlerin sunulduğu alanlar
ve binalara erişimi de kapsar.
(2)
Birinci fıkrada belirtilen hizmetlerin planlanması, sunulması ve
denetlenmesinden sorumlu olan kişi ve kurumlar, farklı engelli grupların
ihtiyaçlarını dikkate almakla ve makul düzenlemelerin yapılmasını sağlamakla
yükümlüdür.
(3) Kamu
kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek kişiler,
özel hukuk tüzel kişileri ve bunlar tarafından yetkilendirilenler, taşınır ve
taşınmazları kamuya açık bir şekilde sunarken bu malları edinmek veya kiralamak
isteyenler ile bunlar hakkında bilgi almak isteyenler aleyhine, bunların
kiralanması, kira akdinin şartlarının belirlenmesi, kira akdinin yenilenmesi
veya sona erdirilmesi, satışı ve devri süreçlerinin hiçbirinde ayrımcılık
yapamaz.
(4)
Dernek, vakıf, sendika, siyasi parti ve meslek örgütlerine, ilgili
mevzuatlarında veya tüzüklerinde belirtilen istisnalar dışında üye olma,
organlarına seçilme, üyelik imkânlarından yararlanma, üyeliğin sonlandırılması
ve bunların faaliyetlerine katılma ve yararlanma bakımından, hiç kimse aleyhine
ayrımcılık yapılamaz.
İstihdam
ve serbest meslek
MADDE 6- (1)
İşveren veya işveren tarafından yetkilendirilmiş kişi; işverenin çalışanı veya
bu amaçla başvuran kişi, uygulamalı iş deneyimi edinmek üzere bir işyerinde
bulunan veya bu amaçla başvuran kişi ve herhangi bir sıfatla çalışmak ya da
uygulamalı iş deneyimi edinmek üzere işyeri veya iş ile ilgili olarak bilgi
edinmek isteyen kişi aleyhine, bilgilenme, başvuru, seçim kriterleri, işe alım
şartları ile çalışma ve çalışmanın sona ermesi süreçleri dâhil olmak üzere,
işle ilgili süreçlerin hiçbirinde ayrımcılık yapamaz.
(2)
Birinci fıkra iş ilanı, işyeri, çalışma şartları, mesleki rehberlik, mesleki
eğitim ve yeniden eğitimin tüm düzeylerine ve türlerine erişim, meslekte
yükselme ve mesleki hiyerarşinin tüm düzeylerine erişim, hizmet içi eğitim,
sosyal menfaatler ve benzeri hususları da kapsar.
(3)
İşveren veya işveren tarafından yetkilendirilmiş kişi, istihdam başvurusunu
gebelik, annelik ve çocuk bakımı gerekçeleriyle reddedemez.
(4)
Serbest mesleğe kabul, ruhsat, kayıt, disiplin ve benzeri hususlar bakımından
ayrımcılık yapılamaz.
(5)
22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu kapsamına girmeyen her türlü iş ve
iş görme sözleşmeleri de bu madde kapsamındadır.
(6) Kamu
kurum ve kuruluşlarında istihdam bu madde hükümlerine tabidir.
Ayrımcılık
iddiasının ileri sürülemeyeceği hâller
MADDE 7- (1) Bu
Kanun kapsamında ayrımcılık iddiasının ileri sürülemeyeceği hâller ve
istisnalar şunlardır:
a)
İstihdam ve serbest meslek alanlarında, zorunlu mesleki gerekliliklerin varlığı
hâlinde amaca uygun ve orantılı olan farklı muamele.
b) Sadece
belli bir cinsiyetin istihdamını zorunlu kılan durumlar.
c) İşe
kabul ve istihdam sürecinde, hizmetin zorunlulukları nedeniyle yaş sınırlarının
belirlenmesi ve uygulanması, gereklilik ve amaçla orantılı olması şartıyla yaşa
dayalı farklı muamele.
ç) Çocuk
veya özel bir yerde tutulması gereken kişilere yönelik özel tedbirler ve koruma
önlemleri.
d) Bir
dine ait kurumda, din hizmeti veya o dine ilişkin eğitim ve öğretim vermek
üzere sadece o dine mensup kişilerin istihdamı.
e)
Dernek, vakıf, sendika, siyasi parti ve meslek örgütlerinin, ilgili
mevzuatlarında veya tüzüklerinde yer alan amaç, ilke ve değerler temelinde üye
olacak kişilerde belli şart ve nitelik aramaları.
f)
Eşitsizlikleri ortadan kaldırmaya yönelik, gerekli, amaca uygun ve orantılı
farklı muamele.
g)
Vatandaş olmayanların ülkeye giriş ve ikametlerine ilişkin şartlarından ve
hukuki statülerinden kaynaklanan farklı muamele.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kuruluş, Teşkilat Yapısı ve Görevler
Türkiye
İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu
MADDE 8- (1) Bu
Kanunla ve diğer mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri
kullanmak üzere, idari ve mali özerkliğe sahip, özel bütçeli ve kamu tüzel
kişiliğini haiz, Başbakanlıkla ilişkili Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu
kurulmuştur.
(2)
Kurum, Kurul ve Başkanlıktan oluşur.
Kurumun
görevleri
MADDE 9- (1)
Kurumun görevleri şunlardır:
a) İnsan
haklarının korunmasına, geliştirilmesine, ayrımcılığın önlenmesine ve
ihlallerin giderilmesine yönelik çalışmalar yapmak.
b) İnsan
hakları ve ayrımcılıkla mücadele konularında kitle iletişim araçlarını da
kullanarak bilgilendirme ve eğitim yoluyla kamuoyunda duyarlılığı geliştirmek.
c) Millî
eğitim müfredatında bulunan insan hakları ve ayrımcılık yasağıyla ilgili
bölümlerin hazırlanmasına katkıda bulunmak.
ç) İnsan
haklarının korunması, ayrımcılığın ortadan kaldırılması ve toplumdaki eşitlik
anlayışının geliştirilmesine yönelik olarak üniversiteler ile ortaklaşa
faaliyetlerde bulunmak, Yükseköğretim Kurulunun eşgüdümünde üniversitelerin
insan hakları ve eşitlik ile ilgili bölümlerinin kurulmasına ve insan hakları
ve eşitlik öğretimine dair müfredatın belirlenmesine katkıda bulunmak.
d) Kamu
kurum ve kuruluşlarının meslek öncesi ve meslek içi insan hakları ve eşitlik
eğitimi programlarının esaslarının belirlenmesine ve bu programların
yürütülmesine katkıda bulunmak.
e) Görev
alanıyla ilgili mevzuat çalışmalarını izlemek, değerlendirmek, bunlara ilişkin
görüş ve önerilerini ilgili mercilere bildirmek.
f) İnsan
hakları ihlallerini resen incelemek, araştırmak, karara bağlamak ve sonuçlarını
takip etmek.
g)
Ayrımcılık yasağı ihlallerini resen veya başvuru üzerine incelemek, araştırmak,
karara bağlamak ve sonuçlarını takip etmek.
ğ)
Ayrımcılık yasağı ihlalleri nedeniyle mağdur olduğu iddiasıyla Kuruma
başvuranlara mağduriyetlerinin giderilmesi için kullanabilecekleri idari ve
hukuki süreçler konusunda yol göstermek ve başvurularını takip etmelerini
sağlamak amacıyla yardımcı olmak.
h)
İşkence ve kötü muamele ile mücadele etmek ve bu konuda çalışmalar yapmak.
ı)
İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsanî veya Küçültücü Muamele veya Cezaya
Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesine Ek İhtiyari Protokol hükümleri
çerçevesinde ulusal önleme mekanizması olarak görev yapmak.
i)
Özgürlüğünden mahrum bırakılan ya da koruma altına alınan kişilerin ulusal
önleme mekanizması kapsamındaki başvurularını incelemek, araştırmak, karara
bağlamak ve sonuçlarını takip etmek.
j)
Özgürlüğünden mahrum bırakılan ya da koruma altına alınan kişilerin
bulundukları yerlere haberli veya habersiz düzenli ziyaretler gerçekleştirmek,
bu ziyaretlere ilişkin raporları ilgili kurum ve kuruluşlara iletmek, Kurulca
gerekli görülmesi durumunda kamuoyuna açıklamak, ceza infaz kurumları ve
tutukevleri izleme kurulları, il ve ilçe insan hakları kurulları ile diğer
kişi, kurum ve kuruluşların bu gibi yerlere gerçekleştirdikleri ziyaretlere
ilişkin raporları incelemek ve değerlendirmek.
k)
Cumhurbaşkanlığına, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına ve Başbakanlığa
sunulmak üzere, insan haklarının korunması ve geliştirilmesi, işkence ve kötü
muameleyle mücadele ve ayrımcılıkla mücadele alanlarında yıllık raporlar
hazırlamak.
l)
Kamuoyunu bilgilendirmek, düzenli yıllık raporlar dışında, gerek görüldüğünde
görev alanına ilişkin özel raporlar yayımlamak.
m) İnsan
hakları ve ayrımcılıkla mücadele alanındaki uluslararası gelişmeleri izlemek ve
değerlendirmek, alanındaki uluslararası kuruluşlarla ilgili mevzuat dâhilinde
işbirliği yapmak.
n) İnsan
haklarının korunması ve ayrımcılıkla mücadele kapsamında faaliyet yürüten kamu
kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları, meslek kuruluşları ve
üniversitelerle işbirliği yapmak.
o) Diğer
kurumların ayrımcılığın önlenmesine yönelik faaliyetlerine destek vermek.
ö)
Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmelerinin
uygulanmasını izlemek, bu sözleşmeler uyarınca kurulan inceleme, izleme ve
denetleme mekanizmalarına Devletin sunmakla yükümlü olduğu raporların
hazırlanması sürecinde, ilgili sivil toplum kuruluşlarından da yararlanmak
suretiyle görüş bildirmek, bu raporların sunulacağı uluslararası toplantılara
temsilci göndererek katılmak.
p)
Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.
(2) Kamu
kurum ve kuruluşları ile görevliler, birinci fıkranın (j) bendi kapsamındaki
ziyaretler sebebiyle gerekli yardım ve kolaylığı göstermek zorundadır.
(3)
Kurum, görev ve yetkilerine ilişkin olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan
Haklarını İnceleme Komisyonunu ve Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonunu yılda
en az bir defa bilgilendirir.
Kurul
MADDE 10- (1)
Kurul, Kurumun karar organıdır. Kurul, bu Kanunla ve diğer mevzuatla verilen
görev ve yetkilerini kendi sorumluluğu altında, bağımsız olarak yerine getirir
ve kullanır. Görev alanına giren konularla ilgili olarak hiçbir organ, makam,
merci veya kişi, Kurula emir ve talimat veremez, tavsiye ve telkinde bulunamaz.
(2)
Kurul, biri Başkan, biri İkinci Başkan olmak üzere on bir üyeden oluşur.
Kurulun sekiz üyesi Bakanlar Kurulu, üç üyesi Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
Bakanlar Kurulunca seçilecek bir üye Yükseköğretim Kurulu tarafından insan
hakları alanında çalışmalar yapan öğretim üyelerinden önerilecek iki aday
arasından; yedi üye ise dördüncü fıkrada aranan şartları taşımak kaydıyla,
insan hakları alanında çalışmalar yapan sivil toplum kuruluşları, sendikalar,
sosyal ve mesleki kuruluşlar, akademisyenler, avukatlar, görsel ve yazılı basın
mensupları ve alan uzmanlarının göstereceği adaylar veya üyelik başvurusu
yapanlar arasından belirlenir.
(3)
İkinci fıkraya göre Bakanlar Kurulunca seçilen üyelerin görev süreleri dolmadan
iki ay önce durum, Kurum tarafından uygun iletişim araçlarıyla kamuoyuna
duyurulur. Başvurular ve aday bildirimleri Başbakanlığa yapılır. İkinci fıkrada
belirtilen usule göre yeni seçilen üyeler, yerlerine seçildikleri üyenin görev
süresinin bitiminden itibaren göreve başlar.
(4)
Kurula üye olabilmek için aşağıdaki şartlar aranır:
a)
Kurumun görev alanındaki konularda bilgi ve deneyim sahibi olmak.
b)
14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinin
birinci fıkrasının (A) bendinin (1), (4), (5), (6) ve (7) numaralı alt
bentlerinde belirtilen nitelikleri taşımak.
c)
Herhangi bir siyasi partinin yönetim ve denetim organlarında görevli veya
yetkili bulunmamak.
ç) En az
dört yıllık lisans düzeyinde yükseköğrenim görmüş olmak.
d) Kamu
kurum ve kuruluşlarında, uluslararası kuruluşlarda, sivil toplum kuruluşlarında
veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında ya da özel sektörde
toplamda en az on yıl çalışmış olmak.
(5) Üye
seçimlerinde, Kurumun görev alanına giren konularda bilgi ve deneyimi
bulunanların çoğulcu bir şekilde temsiline özen gösterilir.
(6)
Üyelerin görev süresi dört yıldır. Arka arkaya iki dönem görev yapan üyeler bir
dönem geçmeden tekrar seçilemez. Üyeliklerde görev süresi dolmadan herhangi bir
sebeple boşalma olması hâlinde, bir ay içinde aynı usulle yeni üye seçilir. Bu
şekilde seçilen üye, yerine seçildiği üyenin kalan süresini tamamlar ve
bunlardan iki yıl veya daha az süreyle görev yapanların bu görevleri seçilme
dönemi olarak değerlendirilmez.
(7)
Başkan ve İkinci Başkan, Kurul tarafından Kurul üyeleri arasından seçilir.
(8)
Başkan, İkinci Başkan ve üyelerin süreleri dolmadan herhangi bir nedenle
görevlerine son verilemez. Ancak üyenin;
a)
Seçilmesi için gerekli şartları taşımaması ya da sonradan kaybetmesi,
b) Kurul
kararlarını süresi içinde imzalamaması,
c) Kurul
tarafından kabul edilebilir mazereti olmaksızın bir takvim yılı içinde toplam
beş Kurul toplantısına katılmaması,
ç) Ağır
hastalık veya engellilik nedeniyle iş göremeyeceğinin sağlık kurulu raporuyla
belgelenmesi,
d) Görevi
ile ilgili olarak işlediği suçlardan dolayı hakkında verilen mahkûmiyet
kararının kesinleşmesi,
e) Geçici
iş göremezlik hâlinin üç aydan fazla sürmesi,
f) 657
sayılı Kanunun 48 inci maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (5) numaralı
alt bendinde belirtilen suçlardan mahkûm edilip de cezasının infazına fiilen
başlanması,
hâllerinin
Kurul tarafından tespit edilmesi üzerine Başbakan veya görevlendireceği bakanın
onayıyla üyeliğine son verilir.
(9)
Üyelerin Kurulda görev yaptıkları sürece önceki görevleri ile olan ilişikleri
kesilir. Üyeler, özel bir kanuna dayanmadıkça, Kuruldaki görevlerinin dışında
resmî veya özel hiçbir görev alamaz, dernek, vakıf, kooperatif ve benzeri
yerlerde yöneticilik ve denetçilik yapamaz, ticaretle uğraşamaz, serbest meslek
faaliyetinde bulunamaz, hakemlik ve bilirkişilik yapamaz. Ancak üyeler, asli
görevlerini aksatmayacak şekilde bilimsel amaçlı yayın yapabilir, ders ve
konferans verebilir ve bunlardan doğacak telif hakları ile ders ve konferans
ücretlerini alabilir.
(10) Kamu
görevlisi iken üyeliğe seçilenler, memuriyete giriş şartlarını kaybetmemeleri
kaydıyla, görev sürelerinin sona ermesi veya görevden ayrılma isteğinde
bulunmaları ve otuz gün içinde önceki kurum veya kuruluşlarına başvurmaları
durumunda atamaya yetkili makam tarafından bir ay içinde mükteseplerine uygun
bir kadroya atanır. Atama gerçekleşinceye kadar, bunların almakta oldukları her
türlü ödemelerin Kurum tarafından yapılmasına devam olunur. Bunların Kurumda
geçirdiği süreler, özlük ve diğer hakları açısından önceki kurum veya
kuruluşlarında geçirilmiş sayılır. Bir kamu kurumunda çalışmayanlardan üyeliğe
seçilip yukarıda belirtilen şekilde görevi sona erenlere herhangi bir görev
veya işe başlayıncaya kadar, almakta oldukları her türlü ödemeler Kurum
tarafından ödenmeye devam edilir ve bu şekilde üyeliği sona erenlere Kurum
tarafından yapılacak ödeme üç ayı geçemez.
(11)
Başkan ve üyeler, 19/4/1990 tarihli ve 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması,
Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanununa tabidir.
(12)
Seçilen üyeler ilk toplantının başında aşağıdaki şekilde yemin ederler:
“Görevimi
tam bir tarafsızlık, dürüstlük, hakkaniyet ve adalet anlayışı içinde yerine
getireceğime, namusum ve şerefim üzerine yemin ederim.”
(13)
2/12/1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin
Yargılanması Hakkında Kanun uyarınca Başkan ve üyeler için soruşturma yapılması
Başbakan veya görevlendireceği bakanın iznine tabidir. Soruşturma izni verilmesi
veya verilmemesine ilişkin kararlara karşı itirazlar Danıştay tarafından karara
bağlanır.
(14)
Başkan ve üyeler ile Kurum personeli, görevlerini yerine getirmeleri sırasında
edindikleri, kamuya, ilgililere ve üçüncü kişilere ait gizlilik taşıyan
bilgileri, kişisel verileri, Kurumla ilgili gizlilik taşıyan bilgileri, ticari
sırları ve bunlara ait belgeleri, bu konuda kanunen yetkili kılınan mercilerden
başkasına açıklayamaz, kendilerinin veya üçüncü kişilerin yararına kullanamaz.
Bu yükümlülük görevden ayrılmalarından sonra da devam eder.
Kurulun
görev ve yetkileri
MADDE 11- (1)
Kurulun görev ve yetkileri şunlardır:
a)
Kurumla ve Kurumun görev alanıyla ilgili düzenlemeler yapılmasına yönelik
kararlar almak.
b)
Ayrımcılık yasağı ihlallerine ilişkin başvurular ile insan hakları veya
ayrımcılık yasağı ihlallerine ilişkin resen yapılan incelemeleri karara
bağlamak, bu başvuru ve incelemelere ilişkin gerekli hâllerde uzlaşma sürecini
sonuçlandırmak, ayrımcılık yasağı ihlallerine ilişkin bu Kanunda öngörülen idari
yaptırımlara karar vermek.
c) İnsan
hakları ve ayrımcılık yasağı ihlallerine ilişkin yargı kararlarının
uygulanmasına ilişkin sorunları izlemek ve değerlendirmek.
ç)
Özgürlüğünden mahrum bırakılan ya da koruma altına alınan kişilerin ulusal
önleme mekanizması kapsamındaki başvurularını ve bu kapsamda resen yürütülen
incelemeleri karara bağlamak.
d) Görev
alanıyla ilgili olarak yargı organlarına, kamu kurum ve kuruluşlarına ve ilgili
kişilere talepleri hâlinde görüş bildirmek.
e) Gerek
gördüğünde Kurumun kendi alanında çalışan uluslararası kuruluşlara üye olmasına
ve bu kuruluşlarla işbirliği yapmasına karar vermek.
f) Kurum
tarafından insan haklarının korunması, ayrımcılıkla mücadele ve ulusal önleme
mekanizması görevleri kapsamında yapılan inceleme ve araştırmaları, hazırlanan
raporları ve benzeri çalışmaları karara bağlamak.
g)
Kurumun stratejik planını karara bağlamak, amaç ve hedeflerini, hizmet kalite
standartlarını ve performans ölçütlerini belirlemek.
ğ)
Kurumun stratejik planı ile amaç ve hedeflerine uygun olarak hazırlanan bütçe
teklifini görüşmek ve karara bağlamak.
h)
Kurumun faaliyet raporlarını karara bağlamak.
ı)
Taşınmaz alımı, satımı ve kiralanması konularındaki önerileri görüşüp karara
bağlamak.
i)
Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak.
Kurulun
çalışma esasları
MADDE 12- (1)
Kurul, Başkanın çağrısı üzerine toplanır. Toplantıları Başkan yönetir. Başkanın
dışında en az beş üyenin birlikte talep etmesi hâlinde, Kurul, Başkan
tarafından beş gün içinde toplanmak üzere derhâl toplantıya çağrılır.
(2)
Toplantı gündemi Başkan tarafından hazırlanarak, toplantıdan en az üç gün önce
Kurul üyelerine bildirilir. Gündeme yeni madde eklenebilmesi için toplantıda
üyelerden birinin öneride bulunması ve önerilen maddenin Kurul tarafından kabul
edilmesi gerekir.
(3)
Kurul, en az yedi üye ile toplanır ve en az altı üyenin aynı yöndeki oyuyla
karar alır. Kararlarda çekimser oy kullanılamaz.
(4)
Kurul, kendi üyeleri arasından, her bir çalışma alanı için üçer üyeli
komisyonlar oluşturabilir.
(5)
Kurul, başvuruları görüşmek ve sonuçlandırmak üzere Başkan hariç beş üyeli
daireler oluşturabilir. Başkan, dairelerin doğal üyesidir.
(6) Kurul
kararları tutanakla tespit edilir ve karar tutanağı toplantı esnasında veya en
geç toplantıyı izleyen beş iş günü içinde toplantıya katılan tüm üyeler
tarafından imzalanarak tekemmül ettirilir. Toplantı tarihinden itibaren en geç
on beş iş günü içinde gerekçeler ve varsa karşı oy gerekçeleri yazılır.
Gerektiğinde, Kurul tarafından bu süre uzatılabilir.
(7)
Başkan ve üyeler; kendileri, aralarındaki evlilik bağı kalkmış olsa bile
eşleri, evlatlıkları ve üçüncü derece dâhil üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci
derece dâhil ikinci dereceye kadar kayın hısımlarıyla ilgili veya kişisel
menfaat ilişkisi içinde oldukları konularda toplantı ve oylamaya katılamaz. Bu
durum karar metninde ayrıca belirtilir.
(8) Aksi
kararlaştırılmadıkça Kurul toplantılarındaki müzakereler gizlidir.
(9)
İhtiyaç duyulması hâlinde görüşlerinden yararlanılmak üzere ilgililer Kurul
toplantısına davet edilebilir. Ancak, Kurul kararları toplantıya dışarıdan
katılanların yanında alınamaz.
(10)
Kurul kararları, tekemmül etmesinden itibaren en geç beş iş günü içinde
ilgililere gönderilir. Kurul kararlarında, ilgili kişilerin bu kararlara karşı
hangi hukuki yollara başvurabilecekleri süreleri ile birlikte belirtilir.
(11)
Kurul, gerekli gördüğü durumlarda kararlarını, kişisel verilerin gizliliği
ilkesine bağlı kalmak kaydıyla uygun vasıtalarla kamuoyuna duyurabilir.
(12)
Kurul üyeleri ile Kurum personelinin uyacakları mesleki ve etik ilkeler, bu
maddede belirtilen komisyonların ve dairelerin oluşumu, çalışma esasları ile
Kurulun çalışma usul ve esasları ve diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir.
Başkan
MADDE 13- (1)
Başkan, Kurumun en üst amiri olup, Kurum hizmetlerini mevzuata, Kurumun amaç ve
politikalarına, stratejik planına, performans ölçütlerine ve hizmet kalite
standartlarına uygun olarak düzenler, yürütür ve hizmet birimleri arasında
eşgüdümü sağlar. Başkan, Kurumun genel yönetim ve temsilinden sorumludur.
(2)
Başkanın görev ve yetkileri şunlardır:
a) Kurul
toplantılarının gündemini, gün ve saatini belirlemek ve toplantıları yönetmek.
b) Kurul
kararlarının tebliğini ve Kurulca gerekli görülenlerin kamuoyuna duyurulmasını
sağlamak.
c) Hizmet
birimi koordinatörlerini görevlendirmek ve diğer Kurum personelini atamak.
ç) Hizmet
birimlerinden gelen önerilere son şeklini vererek Kurula sunmak.
d)
Kurumun stratejik planını, performans ölçütlerini hazırlamak, amaç ve
hedeflerini, hizmet kalite standartlarını, insan kaynakları ve çalışma
politikalarını oluşturmak.
e)
Belirlenen stratejilere, yıllık amaç ve hedeflere uygun olarak Kurumun yıllık
bütçesi ile mali tablolarını hazırlamak.
f) Yıllık
faaliyet raporlarını hazırlamak, yıllık amaç ve hedeflere, performans ölçütlerine
göre faaliyetlerin değerlendirmesini yapmak ve bunları Kurula sunmak.
g) Kurul
ve hizmet birimlerinin uyumlu, verimli, disiplinli ve düzenli bir biçimde
çalışması amacıyla eşgüdümü sağlamak.
ğ)
Kurumun yönetim ve işleyişine ilişkin diğer görevleri yerine getirmek.
(3)
Başkanın yokluğunda İkinci Başkan, Başkana vekâlet eder.
Başkanlık
MADDE 14- (1)
Başkanlık, Başkan Yardımcıları, hizmet birimleri ve çalışma gruplarından
oluşur. Hizmet birimlerinin sayısı onu geçemez. Başkanlık, Kurul kararlarını
uygulamakla ve diğer konularda Başkana ve Kurula yardımcı olmakla görevlidir.
(2) Kurul
Başkanı, Kurumun da başkanıdır.
(3)
Hizmet birimleri, Başkan tarafından belirlenen koordinatörlerin eşgüdümünde
faaliyet gösterir.
(4)
Kurum, görev alanına giren konularla ilgili olarak çalışmalarda bulunmak üzere
kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları ve konuyla ilgili
uzmanların katılımı ile altı ay süreli geçici komisyonlar oluşturabilir.
Başkan, bu süreyi üç aya kadar uzatabilir. Gerekli görülmesi hâlinde Kurul,
altı aylık süreyi iki katına kadar uzatabilir. Ayda ikiyi geçmemek kaydıyla
komisyonların toplantılarına ilişkin giderler Kurum bütçesinden karşılanır.
(5) Gerek
görülmesi hâlinde, Kurumun teklifi üzerine Bakanlar Kurulu kararıyla Kuruma
bağlı bürolar kurulabilir.
(6)
Hizmet birimleri ve büroların çalışma usul ve esasları, bu Kanunda belirtilen
faaliyet alanı, görev ve yetkilerine uygun olarak Kurumun teklifi üzerine
Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Personel Rejimi
Personele
ve özlük haklarına ilişkin hükümler
MADDE 15- (1)
Kurum personeli, bu Kanunla düzenlenen hususlar dışında 657 sayılı Kanuna
tabidir. Hizmet birimi koordinatörü olarak görevlendirilenlerde bakanlık daire
başkanı kadrolarına atanmak için aranan şartlar aranır ve bunlara kadrolarına
bağlı olarak mali haklar kapsamında yapılan aylık net ödeme tutarının, bakanlık
daire başkanına kadrosuna bağlı olarak yapılması öngörülen aylık net ödeme
tutarından az olması hâlinde aradaki fark, herhangi bir vergi ve kesintiye tabi
olmaksızın ödenir.
(2) Kurul
Başkanına 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II)
sayılı cetvelin 3 üncü sırasında, Kurul üyelerine anılan cetvelin 4 üncü
sırasında yer alan göstergeler üzerinden anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin ek
10 uncu maddesinde öngörülen usul ve esaslar çerçevesinde ödeme yapılır. Söz
konusu ödemelerden vergi ve diğer yasal kesintilere tabi olmayanlar bu fıkraya
göre yapılacak ödemelerde de vergi ve diğer yasal kesintilere tabi tutulmaz.
Başkan ve üyeler, 657 sayılı Kanun ve diğer ilgili mevzuat uyarınca Devlet
memurlarının yararlandığı sosyal hak ve yardımlardan da aynı usul ve esaslar
çerçevesinde yararlanır.
(3)
Başkan ve üyeler ile Kurum personeli 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi hükümlerine tabidir. Başkan ve üyeler ile başkan
yardımcıları emeklilik hakları bakımından sırasıyla Devlet Personel Başkanı,
Başbakanlık genel müdürleri ve Başbakanlık genel müdür yardımcıları ile denk
kabul edilir. Bunlardan bu görevleri sırasında 5510 sayılı Kanunun geçici 4
üncü maddesi kapsamına girenlerin bu görevlerde geçen süreleri makam tazminatı
ile temsil tazminatı ödenmesi gereken süre olarak değerlendirilir. 5510 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı
iken üyeliğe seçilenlerden bu görevleri sona erenler veya bu görevlerinden
ayrılma isteğinde bulunanların bu görevlerde geçen hizmet süreleri kazanılmış
hak aylık, derece ve kademelerinin tespitinde dikkate alınır. Kamu kurum ve
kuruluşlarında 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamında sigortalı iken üyeliğe seçilenlerin, önceki kurum ve
kuruluşları ile ilişiklerinin kesilmesi kendilerine kıdem tazminatı veya iş
sonu tazminatı ödenmesini gerektirmez. Bu durumda olanların kıdem tazminatı
veya iş sonu tazminatı ödenmesi gereken hizmet süreleri, üyelikte geçen hizmet
süreleri ile birleştirilir ve emeklilik ikramiyesi ödenecek süre olarak
değerlendirilir.
(4) Kurul
tarafından, Kuruma ilişkin görevlerinde Başkana yardımcı olmak üzere, Kurumun
görev alanları dikkate alınarak üç Başkan Yardımcısı atanır. Başkan Yardımcısı
olarak atanacaklarda;
a) En az
dört yıllık lisans düzeyinde yükseköğrenim görmüş olma,
b) Kamu
hizmetinde en az on yıllık mesleki tecrübeye sahip olma,
c) 657
sayılı Kanunun 48 inci maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (1), (4),
(5), (6) ve (7) numaralı alt bentlerinde belirtilen nitelikleri taşıma,
şartları
aranır. Başkan yardımcılarının görev süresi dört yıldır. Görevi sona eren
başkan yardımcıları yeniden atanabilir.
(5)
Başkan, sınırlarını yazılı ve açık olarak belirlemek şartıyla Kurula ilişkin
olmayan görev ve yetkilerinin bir bölümünü başkan yardımcılarına veya hizmet
birimi koordinatörlerine devredebilir. Yetki devri, uygun araçlarla ilgililere
duyurulur.
(6)
Kurumda, 657 sayılı Kanun ve diğer mevzuat hükümlerine bağlı kalmaksızın,
sözleşmeli personel istihdam edilebilir. Sözleşmeli olarak istihdam edilecek
personel, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi
kapsamında sigortalı sayılır. Bu personelin atama usul ve esasları Kurumca
belirlenir. Bunlara ödenecek ücretin net tutarı, birinci dereceli İnsan Hakları
ve Eşitlik Uzmanına ödenen aylık ortalama net tutarı aşmamak üzere Başkan
tarafından tespit edilir. Bu fıkra uyarınca çalıştırılacakların sayısı İnsan
Hakları ve Eşitlik Uzmanı ve İnsan Hakları ve Eşitlik Uzman Yardımcısı toplam
kadro sayısının yüzde on beşini geçemez. Bu fıkraya göre istihdam edilecek
sözleşmeli personelin, yurt içindeki ve yurt dışındaki üniversitelerin en az
dört yıllık eğitim veren Kurumca belirlenecek bölümlerinden mezun olması ve en
az yarısının Kurumca belirlenecek yabancı diller için Yabancı Dil Bilgisi
Seviye Tespit Sınavından en az (C) düzeyinde puan alması veya buna denk kabul
edilen ve uluslararası geçerliliği bulunan bir belgeye sahip olması gerekir.
Kurumca belirlenecek yabancı dillerin konuşulduğu ülkelerde dört yıllık eğitim
veren kurumlardan mezun olan kişilerden yabancı dil belgesi istenmez. Bu
fıkrada belirtilen yabancı dil bilgisine ilişkin şartlar yabancı uyruklular
için aranmaz.
(7)
Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde, sosyal güvenlik kurumlarında,
mahalli idarelerde, mahalli idarelere bağlı idarelerde, mahalli idare
birliklerinde, döner sermayeli kuruluşlarda, kanunlarla kurulan fonlarda, kamu
tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası
kamuya ait kuruluşlarda, iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi
kuruluşları ile bunlara bağlı ortaklıklar ve müesseselerde görevli memurlar ile
diğer kamu görevlileri kurumlarının, hakimler ve savcılar ise kendilerinin
muvafakati ile aylık, ödenek, her türlü zam ve tazminatlar ile diğer mali ve
sosyal hak ve yardımları kurumlarınca ödenmek kaydıyla geçici olarak Kurumda
görevlendirilebilir. Kurumun bu konudaki talepleri, ilgili kurum ve
kuruluşlarca öncelikle sonuçlandırılır. Bu şekilde görevlendirilen personel,
kurumlarından aylıklı izinli sayılır. Bu personelin izinli oldukları sürece
memuriyetleri ile ilgileri ve özlük hakları devam ettiği gibi, bu süreler
yükselme ve emekliliklerinde de hesaba katılır ve yükselmeleri başkaca bir
işleme gerek duyulmadan süresinde yapılır. Hakim ve savcılar dâhil bu madde
kapsamında görevlendirilenlerin Kurumda geçirdikleri süreler, kendi
kurumlarında geçirilmiş sayılır. Görevlendirme süresi iki yılı geçemez. Ancak
ihtiyaç hâlinde bu süre bir yıllık dönemler hâlinde uzatılabilir.
İnsan
Hakları ve Eşitlik Uzmanı ve Uzman Yardımcıları
MADDE 16- (1)
Kurumda, İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı ve İnsan Hakları ve Eşitlik Uzman
Yardımcısı istihdam edilebilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Başvurular ve İnceleme Usulleri
Başvurular
MADDE 17- (1)
Ayrımcılık yasağı ihlalinden zarar gördüğü iddiasında bulunan her gerçek ve
tüzel kişi Kuruma başvurabilir. Kuruma başvuru, illerde valilikler, ilçelerde
kaymakamlıklar aracılığıyla da yapılabilir. Başvuru hakkının etkin bir şekilde
kullanılmasına hiçbir surette engel olunamaz. Başvurulardan herhangi bir ücret
alınmaz.
(2)
İlgililer, Kuruma başvurmadan önce bu Kanuna aykırı olduğunu iddia ettikleri
uygulamanın düzeltilmesini ilgili taraftan talep eder. Bu taleplerin
reddedilmesi veya otuz gün içerisinde cevap verilmemesi hâlinde Kuruma başvuru
yapılabilir. Ancak Kurum, telafisi güç veya imkânsız zararların doğması
ihtimali bulunan hâllerde, bu şartı aramadan başvuruları kabul edebilir.
(3) Dava
açma süresi içinde Kuruma yapılan başvurular işlemeye başlamış olan dava açma
süresini durdurur.
(4)
Yasama ve yargı yetkilerinin kullanılmasına ilişkin işlemler, Hâkimler ve
Savcılar Yüksek Kurulu kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında
bıraktığı işlemler başvurunun konusu olamaz.
(5) 4857
sayılı Kanunun 5 inci maddesi kapsamına giren ayrımcılık iddialarına ilişkin
başvurular, 4857 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatında belirlenen şikâyet usulleri
izlendikten sonra herhangi bir yaptırım kararı alınmadığı hâllerde yapılabilir.
(6) İnsan
hakları ve ayrımcılık yasağı ihlallerine ilişkin resen yapılan incelemeler için
ihlal mağdurunun şahsen belirlenebilir olduğu durumlarda kendisinin veya kanuni
temsilcisinin açık rızasının alınması şarttır. Ancak, çocuğun yüksek yararının
gerektirdiği hâllerde kanuni temsilcisinin rızası aranmaz.
(7)
Kuruma yapılacak başvurularda, vesayet ya da koruma altında olanlar ve çocuklar
ile talepleri üzerine mağdur ya da mağdurların kimlik bilgileri gizli tutulur.
(8) 9
uncu maddenin birinci fıkrasının (i) bendi kapsamında yapılan başvurular
hakkında da bu madde hükümleri uygulanır.
(9)
İşleme konulmayacak başvurular ve gerekçeli kabul edilmezlik kararları ile
başvuruya ilişkin diğer usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.
İhlal
incelemeleri
MADDE 18- (1)
Kurum, başvuruları ve resen yaptığı incelemeleri başvuru ve resen inceleme
kararı tarihinden itibaren en geç üç ay içinde sonuçlandırır. Bu süre, Başkan
tarafından bir defaya mahsus olmak üzere en fazla üç ay uzatılabilir.
(2)
Kurum, ihlal iddiasına muhatap olan taraftan yazılı görüşünü sunmasını ister.
Yazılı görüş, istemin tebliğinden itibaren on beş gün içinde Kuruma
ulaştırılır. Yazılı görüş, başvuran kişiye tebliğ edilerek, görüşünü tebliğden
itibaren en geç on beş gün içinde Kuruma sunması istenir. Talep hâlinde Başkan
bu süreleri bir defaya mahsus olmak üzere on beş gün uzatabilir. Taraflara
talepleri hâlinde Kurul önünde ayrı ayrı sözlü açıklama yapma hakkı
tanınabilir.
(3)
Başkan, incelemenin özelliğine göre, görüşlerin alınmasından sonra, resen veya
talep üzerine tarafları uzlaşmaya davet edebilir. Uzlaşma, insan hakları veya
ayrımcılık yasağı ihlali olduğu iddia olunan uygulamaya son verilmesi veya
mağdur açısından bu sonucu sağlayacak çözümleri içerebileceği gibi mağdura
belli bir tazminatın ödenmesi biçiminde de olabilir. Uzlaşma en geç bir ay
içinde sonuçlandırılır. Uzlaşma müzakereleri sırasında yapılan tespitler,
alınan beyanlar veya açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da
davada delil olarak kullanılamaz.
(4)
Uzlaşma yoluyla sonuçlandırılamayan başvurular ve incelemeler hakkında ilgili
rapora ilişkin müzekkere yirmi gün içinde Kurula sunulur. Bunun üzerine Kurul,
insan hakları veya ayrımcılık yasağı ihlali yapılıp yapılmadığına ilişkin karar
verir.
(5)
Kurul, konusu suç teşkil eden insan hakları veya ayrımcılık yasağı ihlallerini
tespit ettiği takdirde, bunlarla ilgili suç duyurusunda bulunur.
İnceleme
yetkisi
MADDE 19- (1) Bu
Kanunla ve diğer mevzuatla Kuruma verilen inceleme, araştırma, ziyaret ve rapor
hazırlama görevleri ile diğer görevler, insan hakları ve eşitlik uzmanları,
insan hakları ve eşitlik uzman yardımcıları ve Başkan tarafından
görevlendirilen diğer Kurum personeli tarafından yerine getirilir.
(2)
Birinci fıkrada sayılanlar, Başkanın yetkilendirmesi hâlinde, tüm kamu kurum ve
kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişilerden ilgili bilgi ve belgeleri
istemeye, incelemeye ve bunların örneklerini almaya, ilgililerden yazılı ve
sözlü bilgi almaya, özgürlüğünden mahrum bırakılan ya da koruma altına alınan
kişilerin bulundukları yerleri ziyaret etmeye, buralarda inceleme yapmaya ve
gerekli tutanakları düzenlemeye, kötü muameleye maruz kaldığı iddia edilen kişi
ya da kişilerle görüşmeye yetkilidir. Kamu kurum ve kuruluşları ile diğer
gerçek ve tüzel kişiler, Kurumun ziyaretlerini kolaylaştırmak ve taleplerini
gecikmeksizin yerine getirmek zorundadırlar.
(3)
Kurumun görev ve yetki alanına giren konularda yerinde inceleme ve araştırma
yapmak üzere, Başkanın belirleyeceği Kurum personelinin başkanlığında, ilgili
kurum ve kuruluşların temsilcilerinin ve diğer kişilerin katılımıyla heyet
oluşturulabilir. Heyette görev alacak kamu kurum ve kuruluşları temsilcileri
kendi kurum ve kuruluşlarınca, diğer kişiler ise Başkan tarafından belirlenir.
Heyetler tarafından yapılan inceleme ve araştırmaların sonuçları Kurum
tarafından bir rapor hâline getirilir. Heyetlerin giderleri Kurum bütçesinden
karşılanır.
(4)
Kurumun inceleme ve araştırma konusuyla ilgili olarak gerekçesini belirterek
istediği bilgi ve belgelerin, bu talebin tebliğ edildiği tarihten itibaren otuz
gün içinde verilmesi zorunludur.
Bilirkişi
görevlendirilmesi ve tanık dinlenmesi
MADDE 20- (1)
Kurumca inceleme ve araştırma yapılan ve ileri derecede teknik ve mali uzmanlık
bilgisi gerektiren konularla ilgili olarak, Başkan ya da Kurul tarafından,
ücreti Kurum bütçesinden ödenmek üzere bilirkişi görevlendirilebilir. Bilirkişi
olarak görev yapacakların nitelikleri ve çalışma esasları yönetmelikle
düzenlenir.
(2)
10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümleri saklı kalmak üzere,
Kurum dışından görevlendirilmek ve ayda beşi geçmemek kaydıyla her inceleme ve
araştırma konusu için uhdesinde kamu görevi bulunan her bilirkişiye (1.000),
uhdesinde kamu görevi bulunmayan her bilirkişiye (2.000) gösterge rakamının
memur aylık katsayısıyla çarpımı sonucu bulunacak miktarı geçmemek üzere
bilirkişi ücreti ödenir. Bu ödemeler, damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve
kesintiye tabi tutulmaz.
(3)
İnceleme ve araştırma konusuyla ilgili olarak gerek görülmesi hâlinde Kurul ve
inceleme ve araştırma yapmaya yetkili Kurum personeli, tanık veya ilgili
kişileri dinleyebilir.
İspat
yükü
MADDE 21- (1)
Münhasıran ayrımcılık yasağının ihlali iddiasıyla Kuruma yapılan başvurularda,
başvuranın iddiasının gerçekliğine ilişkin kuvvetli emarelerin ve karine
oluşturan olguların varlığını ortaya koyması hâlinde, karşı tarafın ayrımcılık
yasağını ve eşit muamele ilkesini ihlal etmediğini ispat etmesi gerekir.
İstişare
komisyonu ve istişare toplantıları
MADDE 22-
(1) Ayrımcılık yasağıyla ilgili konularda sorunları ve
çözüm önerilerini tartışmak ve bu konularda bilgi ve görüş alışverişinde
bulunmak amacıyla, kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları,
sendikalar, sosyal ve mesleki kuruluşlar, yükseköğretim kurumları, basın ve
yayın kuruluşları, araştırmacılar ve ilgili diğer kişi, kurum ve kuruluşların
katılımıyla istişare komisyonu oluşturulur.
(2)
Kurum, insan hakları sorunlarını tartışmak ve insan hakları konularında bilgi
ve görüş alışverişinde bulunmak amacıyla, kamu kurum ve kuruluşları, sivil
toplum kuruluşları, sendikalar, sosyal ve mesleki kuruluşlar, yükseköğretim
kurumları, basın ve yayın kuruluşları, araştırmacılar ve ilgili diğer kişi,
kurum ve kuruluşların katılımıyla merkezde ve illerde istişare toplantıları
gerçekleştirir.
(3) Bu
maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
ALTINCI BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Kurumun
gelirleri
MADDE 23- (1)
Kurumun gelirleri şunlardır:
a) Genel
bütçeden yapılacak hazine yardımları.
b) Kuruma
ait taşınır ve taşınmazlardan elde edilen gelirler.
c)
Gelirlerinin değerlendirilmesinden elde edilen gelirler.
ç) Diğer
gelirler.
İstatistik
MADDE 24- (1)
Kurul, ayrımcılıkla mücadele amacıyla hangi alanlarda resmî nitelikte istatistik
toplanmasına ihtiyaç olduğuna Türkiye İstatistik Kurumu ve diğer ilgili kurum
ve kuruluşlarla birlikte karar verir. Ayrımcılık belirtilerinin tüm boyutlarını
ortaya koyabilmek için gerekli olan istatistiksel bilgilerin, verilere sürekli
ve eksiksiz şekilde erişilmesini sağlayacak bir sistem içinde toplanmasından
Resmî İstatistik Programı kapsamında Türkiye İstatistik Kurumu sorumludur.
İdari
yaptırımlar
MADDE 25- (1)
Ayrımcılık yasağının ihlali hâlinde, bu ihlalin etki ve sonuçlarının ağırlığı,
failin ekonomik durumu ve çoklu ayrımcılığın ağırlaştırıcı etkisi dikkate
alınarak ihlalden sorumlu olan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri
hakkında bin Türk lirasından on beş bin Türk lirasına kadar idari para cezası
uygulanır.
(2)
Birinci fıkrada belirtilen idari para cezasının kamu kurum ve kuruluşları ile
kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları hakkında uygulanması hâlinde,
ödenen idari para cezası, cezaya esas ayrımcı uygulamaya kusuruyla sebebiyet
veren kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan memurlar ve diğer kamu
görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında görev yapanlara
rücu edilir.
(3) 19
uncu maddede öngörülen yükümlülüklere, uyarıya rağmen haklı bir neden
olmaksızın belirtilen sürede uymayan birinci fıkra kapsamındaki kişi ve
kuruluşlar hakkında beş yüz Türk lirasından iki bin Türk lirasına kadar idari
para cezası uygulanır. Bu fıkrada düzenlenen idari para cezaları hakkında da
ikinci fıkra hükmü uygulanır.
(4)
Kurul, verdiği idari para cezasını bir defaya mahsus olmak üzere uyarı cezasına
dönüştürebilir. Hakkında uyarı cezası verilen kişi veya kurumun ayrımcı
fiilinin tekrarı hâlinde alacağı ceza yüzde elli oranında artırılır. Bu artış
ceza üst sınırını aşamaz.
(5) Bu
Kanuna göre verilen idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde
ödenir.
(6) Bu
Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde idari yaptırımlara ilişkin olarak 30/3/2005
tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır.
İnsan
hakları ve ayrımcılıkla mücadele eğiticileri
MADDE 26-
(1) İnsan hakları ve ayrımcılıkla mücadele eğitimi,
Kurum personeli veya insan hakları ve ayrımcılıkla mücadele eğiticileri tarafından
verilir. Eğiticilerin nitelikleri, çalışma usul ve esasları ile eğiticilere
verilecek ücret Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak yönetmelikle
düzenlenir.
Yönetmelik
MADDE 27- (1) Bu
Kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelikler Kurum tarafından yürürlüğe konulur.
Yürürlükten
kaldırılan ve değiştirilen hükümler
MADDE 28- (1)
21/6/2012 tarihli ve 6332 sayılı Türkiye İnsan Hakları Kurumu Kanunu
yürürlükten kaldırılmıştır. Diğer mevzuatta mülga Türkiye İnsan Hakları
Kurumuna yapılmış olan atıflar Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna
yapılmış sayılır.
(2)
14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun;
a) 36 ncı
maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde yer
alan “İnsan Hakları Uzman Yardımcıları” ibaresi “İnsan Hakları ve Eşitlik Uzman
Yardımcıları” şeklinde ve “İnsan Hakları Uzmanlığına” ibaresi “İnsan Hakları ve
Eşitlik Uzmanlığına” şeklinde değiştirilmiştir.
b) 152
nci maddesinin “II-Tazminatlar” kısmının “A) Özel Hizmet Tazminatı” bölümünün
(ğ) bendinde yer alan “İnsan Hakları Uzmanları” ibaresi “İnsan Hakları ve
Eşitlik Uzmanları” şeklinde değiştirilmiştir.
c) Eki
(I) sayılı Ek Gösterge Cetvelinin “I-Genel İdare Hizmetleri Sınıfı” bölümünün
(g) bendinde yer alan “İnsan Hakları Uzmanları” ibaresi “İnsan Hakları ve
Eşitlik Uzmanları” şeklinde değiştirilmiştir.
(3)
10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli
(II) sayılı Cetvelin “B) Özel Bütçeli Diğer İdareler” bölümünde yer alan “45)
Türkiye İnsan Hakları Kurumu” ibaresi “45) Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik
Kurumu” şeklinde değiştirilmiştir.
(4)
Türkiye İnsan Hakları Kurumuna ait kadrolar iptal edilerek 13/12/1983 tarihli
ve 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin ilgili
cetvellerinden çıkarılmış ve ekli (1) sayılı listede yer alan kadrolar ihdas
edilerek anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) sayılı cetvele Türkiye
İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu bölümü olarak eklenmiştir.
(5)
27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 10 uncu
maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Türkiye İnsan Hakları Kurumu” ibaresi
“Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu” şeklinde değiştirilmiştir.
Hak ve
yetkiler ile personelin devri
GEÇİCİ
MADDE 1- (1) Bakanlar Kurulunca ilk yapılacak seçimde seçilecek
üyelere ilişkin başvurular ve aday bildirimleri Başbakanlığa yapılır.
Başvurular ve aday bildirimlerine ilişkin hususlar Başbakanlık tarafından ilan
edilir.
(2) Bu
Kanun ile kurulan Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu teşkilatlanıncaya
kadar Kuruma verilen görev ve hizmetler mülga Türkiye İnsan Hakları Kurumunun
mevcut personeli eliyle yürütülmeye devam edilir.
(3) Bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarihte mülga Türkiye İnsan Hakları Kurumuna ait her
türlü taşınır, taşıt, araç, gereç ve malzeme, nakit ve benzeri değerler, her
türlü borç ve alacaklar, yazılı ve elektronik ortamdaki her türlü kayıtlar ve
diğer dokümanlar ile kadro ve pozisyonlarda bulunan personel, hiçbir işleme
gerek kalmaksızın Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna devredilmiş
sayılır.
(4) Mülga
Türkiye İnsan Hakları Kurumu tarafından yapılmış olan sözleşmelere Türkiye
İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu halef olur. Mülga Türkiye İnsan Hakları
Kurumunun leh ve aleyhine açılmış davalar ile icra takiplerinde Türkiye İnsan
Hakları ve Eşitlik Kurumu kendiliğinden taraf sıfatını kazanır.
(5) Mülga
Türkiye İnsan Hakları Kurulu üyelerinin üyelikleri bu maddenin yürürlüğe
girdiği tarihte sona erer. Mülga Türkiye İnsan Hakları Kurumu Başkanı ve İkinci
Başkanı, bu Kanuna göre seçilen Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Başkanı
göreve başlayıncaya kadar Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Başkanı ve
İkinci Başkanı olarak görev yapar. Bunlar, bu Kanuna göre seçilen Türkiye İnsan
Hakları ve Eşitlik Kurumu Başkanı göreve başladığında, atandıkları mevzuata
göre kalan görev sürelerinin sonuna kadar görev yapmak üzere ekli (2) sayılı
liste ile ihdas edilen Kurum Başkanlık Müşaviri kadrolarına hiçbir işleme gerek
kalmaksızın atanmış sayılır ve Başkan tarafından belirlenen istişari görevleri
yürütür. Bu fıkra ile ihdas edilen Kurum Başkanlık Müşaviri kadroları, bu
kadroların herhangi bir sebeple boşalması ve her hâlde anılan kadrolara atanmış
sayılan Başkan ve İkinci Başkanın atandıkları mevzuata göre kalan görev
sürelerinin sona ermesi hâlinde hiçbir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş
sayılır. Bu fıkraya göre Kurum Başkanlık Müşaviri kadrolarına atanmış
sayılanlara, fiilen görev yapma şartına bağlı ödemeler hariç mali ve sosyal
haklar kapsamında bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yürürlükte
bulunan mevzuata göre yapılmakta olan ödemelere, kalan görev süreleri sonuna
kadar devam edilir. Bunlar görev sürelerinin sonunda talepleri hâlinde, Kurumda
veya önceki kurumlarında öğrenim durumları, hizmet yılı ve kazanılmış hak aylık
derecelerine uygun bir kadroya en geç bir ay içinde atanır.
(6) Bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarihte İnsan Hakları Uzmanı ve İnsan Hakları Uzman
Yardımcısı kadrolarında bulunanlar, İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı ile İnsan
Hakları ve Eşitlik Uzman Yardımcısı kadrolarına başka bir işleme gerek
kalmaksızın hâlen bulundukları kadro dereceleriyle atanmış sayılır ve bunlardan
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 12 nci maddesi hükmünden
yararlananların bu hakları söz konusu kadrolarda bulundukları sürece devam
eder. Bu fıkraya göre atananların İnsan Hakları Uzmanı kadrosunda geçirdiği
süreler İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı kadrosunda, İnsan Hakları Uzman
Yardımcısı kadrosunda geçirdiği süreler ise İnsan Hakları ve Eşitlik Uzman
Yardımcısı kadrosunda geçmiş sayılır.
(7) Mülga
Türkiye İnsan Hakları Kurumu kadrolarında bulunan memurlardan yukarıdaki
fıkralarda belirtilenler dışında kalanlar, Kurum için ihdas edilen aynı unvanlı
kadrolara hâlen bulundukları kadro dereceleriyle başka bir işleme gerek
kalmaksızın atanmış sayılır.
(8) Bu
madde uyarınca atanan veya atanmış sayılan personelin yeni kadrolarına
atandıkları veya atanmış sayıldıkları tarih itibarıyla eski kadrolarına ilişkin
en son ayda aldıkları sözleşme ücreti, aylık, ek gösterge, ikramiye (bir aya isabet
eden net tutarı), her türlü zam ve tazminatları, makam tazminatı, temsil
tazminatı, görev tazminatı, ek ödeme ve benzeri adlarla yapılan her türlü
ödemelerin toplam net tutarının (Bu tutar sabit bir değer olarak esas alınır.);
yeni atandıkları kadrolara ilişkin olarak yapılan sözleşme ücreti, aylık, ek
gösterge, ikramiye (bir aya isabet eden net tutarı), her türlü zam ve
tazminatları, makam tazminatı, temsil tazminatı, görev tazminatı, ek ödeme ve
benzeri adlarla yapılan her türlü ödemelerin (ilgili mevzuatı uyarınca fiili
çalışmaya bağlı fazla mesai ücreti hariç) toplam net tutarından fazla olması
hâlinde aradaki fark tutarı, herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın
fark kapanıncaya kadar ayrıca tazminat olarak ödenir. Atandıkları veya atanmış
sayıldıkları kadro unvanlarında isteğe bağlı olarak herhangi bir değişiklik
olanlarla, kendi istekleriyle başka kurumlara atananlara fark tazminatı
ödenmesine son verilir.
(9) Bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar mülga Türkiye İnsan Hakları Kurumunda
geçen hizmetler, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunda geçmiş sayılır.
(10)
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun 2016 mali yılı harcamaları, 2016
Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa istinaden Maliye Bakanlığınca yeni bir
düzenleme yapılıncaya kadar, mülga Türkiye İnsan Hakları Kurumunun 2016 yılı
bütçesinde yer alan ödeneklerinden karşılanır.
(11)
Başbakanlık tarafından yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar il ve ilçe insan
hakları kurulları faaliyetine devam eder.
(12) En
az dört yıllık lisans eğitimi veren yükseköğretim kurumlarını bitirerek mesleğe
özel yarışma sınavı ile giren ve belirli süreli meslek içi eğitimden sonra özel
bir yeterlik sınavı sonunda insan hakları alanında faaliyet gösteren kurumların
merkez teşkilatı kadrolarına atanmış olanlar talepleri hâlinde kurumlarının,
hakimler ve savcılar ise kendilerinin muvafakati ile, Kurumun görev alanına
giren konularda doktora yapmış olan Devlet memurları ile öğretim elemanları ise
başvurmaları hâlinde bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl
içinde, bu Kanun kapsamında atanan Kurul tarafından belirlenecek usul ve
esaslar dâhilinde İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı olarak atanabilirler. Bu
fıkra hükümlerine göre atanacak olanların sayısı, Kurumun kadro cetvellerindeki
İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı ve İnsan Hakları ve Eşitlik Uzman Yardımcısı
kadro sayısının yüzde onunu geçemez.
(13) Bu
Kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelikler Kurulun ilk toplantı tarihinden
itibaren altı ay içerisinde yürürlüğe konulur. Ayrımcılık yasağı ihlali
iddialarına ilişkin başvurular 17 nci maddenin dokuzuncu fıkrasında öngörülen
yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren alınır.
Yürürlük
MADDE 29- (1) Bu
Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 30- (1) Bu
Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
(1) SAYILI LİSTE
KURUMU : TÜRKİYE
İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU
TEŞKİLATI : MERKEZ
İHDAS EDİLEN KADROLARIN
SINIFI
|
UNVANI
|
DERECESİ
|
ADEDİ
|
TOPLAMI
|
GİH
|
Başkan Yardımcısı
|
1
|
3
|
3
|
GİH
|
Hukuk Müşaviri
|
1
|
2
|
2
|
GİH
|
İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı
|
2
|
10
|
10
|
GİH
|
İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı
|
3
|
10
|
10
|
GİH
|
İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı
|
4
|
5
|
5
|
GİH
|
İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı
|
5
|
10
|
10
|
GİH
|
İnsan Hakları ve Eşitlik Uzmanı
|
6
|
20
|
20
|
GİH
|
İnsan Hakları ve Eşitlik Uzman
Yardımcısı
|
9
|
40
|
40
|
GİH
|
Mali Hizmetler Uzmanı
|
4
|
1
|
1
|
GİH
|
Mali Hizmetler Uzman Yardımcısı
|
9
|
2
|
2
|
GİH
|
Mütercim
|
5
|
1
|
1
|
GİH
|
Bilgisayar İşletmeni
|
8
|
2
|
2
|
GİH
|
Veri Hazırlama ve Kontrol
İşletmeni
|
6
|
5
|
5
|
GİH
|
Veri Hazırlama ve Kontrol
İşletmeni
|
9
|
5
|
5
|
GİH
|
Memur
|
8
|
3
|
3
|
GİH
|
Memur
|
9
|
3
|
3
|
GİH
|
Sekreter
|
7
|
3
|
3
|
GİH
|
Sekreter
|
8
|
4
|
4
|
GİH
|
Santral Memuru
|
9
|
1
|
1
|
AH
|
Avukat
|
6
|
3
|
3
|
TH
|
Kütüphaneci
|
7
|
1
|
1
|
SH
|
Psikolog
|
3
|
6
|
6
|
SH
|
Sosyal Hizmetler Uzmanı
|
5
|
10
|
10
|
|
TOPLAM
|
|
150
|
150
|
(2) SAYILI LİSTE
KURUMU : TÜRKİYE
İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU
TEŞKİLATI : MERKEZ
İHDAS EDİLEN KADROLARIN
SINIFI
|
UNVANI
|
DERECESİ
|
ADEDİ
|
TOPLAMI
|
GİH
|
Kurum Başkanlık Müşaviri
|
1
|
2
|
2
|
